Historie van de discipline
De kern van het vak, het overbrengen van informatie, gaat terug tot de tijd dat er voor het eerst afbeeldingen gemaakt werden in de vorm van grottekeningen. Als we ons wat explicieter op het vakgebied richten komen we uit bij vroege voorbeelden van teksten, al dan niet in combinatie met beeld: op kleitabletten, op papyrus, in steen gehouwen en later in boeken. De historie van het beroep van grafisch ontwerper is echter van een aanzienlijk recentere datum.
Naast typografen waren het aanvankelijk vooral beeldend kunstenaars en architecten die zich op dit terrein bewogen, maar de allround ontwerper zoals wij die nu kennen zien we pas in de twintiger jaren van de vorige eeuw ontstaan. De ontwikkelingen in het vakgebied zijn altijd sterk verbonden geweest met technische ontwikkelingen, zo ook met de komst van de fotografie. Naast illustratie werd fotografie toen voor het eerst ingezet als beeldend middel ter versterking van tekst waardoor de communicatieve waarde van informatie werd verhoogd. In 1930 werd de afdeling Reclame -de eerste opleiding in vormgeving in Nederland- aan de Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag door Gerard Kiljan en Paul Schuitema opgericht, waar deze nieuwe ontwikkelingen centraal stonden. Na de Tweede Wereldoorlog is het grafische ontwerpen breed tot bloei gekomen. Door ontwerpers als Wim Crouwel, Ootje Oxenaar, Gert Dumbar, Anthon Beeke en letterspecialisten als Gerrit Noordzij, en daarnaast door de kwaliteit van de opleidingen aan de verschillende academies, kreeg het Nederlandse grafisch ontwerpen een reputatie. De ogen van vele vakgenoten in het buitenland zijn gericht op wat er op dit gebied in ons land gebeurt. Heldere communicatie is in ons land altijd noodzakelijk geweest: veel inwoners op een klein oppervlak vraagt om nauwgezette informatiestromen. De Nederlandse overheid heeft als opdrachtgever een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van het vak.
Actuele situatie van de discipline
Het terrein waarin een grafisch ontwerper nu werkzaam is, is in de loop der
tijden aanmerkelijk interessanter, gevarieerder maar ook complexer geworden. Oorspronkelijk betrof het een beroep dat zich voornamelijk concentreerde op het vormgeven van gedrukte media. De huidige grafische ontwerper kent een reeks van activiteiten, binnen verschillende media en organisatiemodellen. De oorzaak van deze veranderingen is gelegen in ontwikkelingen buiten en binnen het beroepsveld.
Allereerst is er in de afgelopen decennia een ingrijpende ontwikkeling geweest op technisch gebied, resulterend in een grotendeels digitale ontwerppraktijk. Voor een grafisch ontwerper betekent dit niet alleen dat hij er een machtig gereedschap, in de vorm van computers, bij heeft gekregen, maar ook dat hij een aantal communicatiemiddelen tot zijn beschikking heeft die om nieuwe ideeën en oplossingen vragen.
De tweede ontwikkeling die van grote invloed is geweest, is de opkomst van de ’beeldcultuur’ waarbij informatieoverdracht door middel van beeld(en) een prominentere plaats heeft gekregen ten opzichte van het gedrukte woord. Deze ontwikkelingen hebben tot gevolg dat een grafisch ontwerper zich tegenwoordig niet alleen meer bezighoudt met de gedrukte media maar zich heeft ontwikkeld tot een ontwerper/vormgever van informatie in zeer ruime zin. In veel gevallen is de grafisch ontwerper ook de regisseur van de informatieoverdracht: hij bepaalt welke middelen, technieken en media worden ingezet om effectieve communicatie tot stand te brengen. Het werk van de grafisch ontwerper bevindt zich zowel in een digitale, virtuele wereld als in een fysieke omgeving. Ontwerpen voor de digitale omgeving, de interactieve media, is inmiddels een regulier onderdeel van het programma en is van toenemend belang. De enorme verbreding van het toepassingsgebied en de daarvoor benodigde kennis en vaardigheden vraagt een voortdurende aanpassing van het programma van de afstudeerrichting. Om daarbij de kwaliteit en diepgang te handhaven worden keuzes gemaakt en accenten gelegd.
Tenslotte heeft de toenemende internationalisering en globalisering een stempel gedrukt op de huidige beroepspraktijk. Mensen bewegen zich steeds meer en sneller over de hele wereld, en informatie, zowel in tekst als beeld, doet dat nog veel intensiever sinds de komst van satellieten en vooral ook internet.
